Mikrobiološki ispravna voda za piće predstavlja osnovno pravo svakog čovjeka i esencijalna je za očuvanje javnog zdravlja, prevenciju vodenih epidemija i širenje infektivnih bolesti. Posebnu pažnju u procjeni kvaliteta vode zauzima prisustvo bakterije Escherichia coli (E. coli), koja se smatra pouzdanim indikatorom fekalne kontaminacije i potencijalnog prisustva drugih patogenih mikroorganizama. Cilj ovog istraživanja bio je da se ispita mikrobiološka ispravnost vode različitog porijekla, sposobnost izolata E. coli da formiraju biofilm u različitim uslovima, kao i efikasnost odabranih dezinfekcionih sredstava u eradikaciji formiranog biofilma.
U periodu od 1. septembra 2024. do 1. maja 2025. godine u Javnoj ustanovi VIRS „Dr Vaso Butizan“ Banja Luka analizirano je ukupno 406 uzoraka bunarske, izvorske i vode iz vodovodnog sistema. Mikrobiološki neispravnim ocijenjeno je 32,27 % uzoraka, pri čemu je najveći udio neispravnih uzoraka zabilježen u bunarskim vodama, zatim u izvorskim, dok je najmanji broj kontaminiranih uzoraka poticao iz vodovodnog sistema. Prisustvo E. coli, u neispravnim uzorcima, sa prosječnim brojem od 47,01 ± 79,83 CFU/100 mL, čime je potvrđena značajna fekalna kontaminacija naročito kod individualnih izvorišta. Aerobne mezofilne bakterije su detektovane u prosječnom broju od 743,95 ± 1120,08 CFU/mL na 22 °C i 550,66 ± 1012,61 CFU/mL na 37 °C. Rezultati su pokazali da nisu postojale statistički značajne razlike u odnosu na porijeklo vode. Učestalost neispravnih uzoraka u odnosu na porijeklo vode pokazuje da su vode iz bunara i izvora najčešće bile kontaminirane aerobnim mezofilnim bakterijama na 22 °C, ali bez statističke značajnosti. Kod AMB na 37 °C, kontaminacija je bila nešto izraženija u vodi iz izvora ali, takođe, bez značajne razlike među grupama.
U sledećem dijelu istraživanja ispitivana je sposobnost formiranja biofilma kod 50 izolata E. coli u različitim hranljivim podlogama - triptikaza-sojinog bujona (TSB), moždano-srčanog-infuzionog bujona (MSIB) i peptonska voda (PV), pri različitim temperaturama inkubacije (25 °C i 37 °C) i u statičkim i dinamičkim uslovima. Rezultati su pokazali da sastav podloge ima ključni uticaj na produkciju biofilma, dok temperatura inkubacije nije imala statistički značajan uticaj. Najizraženije formiranje biofilma zabilježeno je u nutritivno bogatim podlogama, posebno u moždano-srčanom-infuzionom bujonu, dok se peptonska voda pokazala kao neodgovarajuća sredina za efektivno formiranje biofilma. Dinamički uslovi inkubacije u pojedinim slučajevima su dodatno modifikovali intenzitet produkcije biofilma, ukazujući na kompleksnu interakciju fizičkih i nutritivnih faktora.
Zatim je ispitivana efikasnost biocida vodonik peroksida i natrijum hipohlorita u uklanjanju formiranog biofilma E. coli. Natrijum hipohlorit, čak i u nižim koncentracijama, pokazao je izrazitu antibiofilm aktivnost, dovodeći do gotovo potpune eradikacije biomase biofilma, nezavisno od temperature i uslova inkubacije. Vodonik peroksid je takođe značajno smanjio količinu biofilma, ali nije doveo do njegove potpune eliminacije, pri čemu razlika između primijenjenih koncentracija nije bila statistički značajna. Efikasnost vodonik peroksida bila je djelimično uslovljena fizičkim uslovima inkubacije i temperaturom, što ukazuje na ograničenu penetraciju ovog dezinficijensa kroz polisaharidni matriks biofilma.
Dodatna ispitivanja pokretljivosti u polučvrstim podlogama pokazalo je značajne razlike u zavisnosti od vrste hranljive podloge. Sojevi su bili pokretljiviji u TSB sa prosječnim prečnikom zone pokretljivosti od 65,68 mm, u poređenju sa MSIB sa prosječnim prečnikom od 21,34 mm.
Hidrofobnost je bila niska kod svih ispitivanih sojeva, sa prosječnom vrijednošću od 11,68 %. Ovi nalazi ukazuju da tokom adherencije i formiranja biofilma, E. coli koristi različite faktore virulencije koji na kompleksan način omogućavaju formiranje biofilma.
Na osnovu dobijenih rezultata može se zaključiti da bunarske i izvorske vode predstavljaju značajan rizik po javno zdravlje zbog veće učestalosti mikrobiološke kontaminacije. Sposobnost E. coli da formira biofilm dodatno otežava kontrolu i eradikaciju bakterija u vodenim sistemima. Natrijum hipohlorit se pokazao kao efikasnije sredstvo za uklanjanje biofilma u odnosu na vodonik peroksid, što ima praktičan značaj za unapređenje strategija dezinfekcije vode i smanjenje rizika od sekundarne kontaminacije u sistemima vodosnabdijevanja.